Religie is een factor van belang in ontwikkelingswerk. Er zijn genoeg ‘negatieve redenen' te bedenken om rekening te houden met religie. Bijvoorbeeld wanneer religieuze leiders macht uitoefenen waardoor goederen niet eerlijk verdeeld worden. Of wanneer groepen tegen elkaar worden opgezet met gebruik van religieuze argumenten. Ook proselitisme of juist de onterechte beschuldiging daarvan kan een reden zijn.
Rekening houden met religie kan ook van belang zijn vanwege ‘positieve redenen'. Religieuze gemeenschappen en organisaties hebben vaak een groot draagvlak in het Zuiden. Ontwikkelingsprogramma's sluiten beter aan als je let op de religieuze en culturele overtuigingen van de doelgroep. Bovendien kan er een ‘natuurlijke' vertrouwensband ontstaan wanneer donor- en partnerorganisatie een gedeelde religieuze identiteit hebben.

De ‘positieve' en ‘negatieve' kant van religie vormen vaak twee kanten van dezelfde medaille. Wat bedoeld is als keuze voor de positieve werking van religie, kan in de praktijk ook negatieve implicaties hebben. Voor de medewerker van een ontwikkelingsorganisatie gaat het dus niet om simpele keuzes. Religie roept in de ontwikkelingssamenwerking vaak allerlei spanningsvelden op. Vooral bij gevoelige onderwerpen als vrouwenrechten, hiv/aids en homorechten kunnen de opvattingen van de partnerorganisatie, de eigen donororganisatie en de ontwikkelingswerker zelf spanningen opleveren. En het wordt alleen maar ingewikkelder als er binnen een gedeelde religieuze traditie een diversiteit aan opvattingen blijkt te bestaan. Maar ook structurele factoren, zoals een gebrek aan tijd, kunnen ervoor zorgen dat er te weinig aandacht wordt gegeven aan de rol van religie.

Om die stap te kunnen zetten, pleit dit praktijkboek voor een sensitieve houding van ontwikkelingsprofessionals ten opzichte van religie. We noemen dit religieuze empathie. De bedoeling van een religieus-empathische dialoog in de professionele ontwikkelingssamenwerking is om uit te vinden wat mensen beweegt in hun omstandigheden en hun cultuur en hoe zij de weg naar ontwikkeling voor zich zien.
Religieuze empathie kun je ontwikkelen door kennis te verzamelen over religies en levensbeschouwingen in de contextanalyse, door nieuwsgierig te zijn naar wat de ander beweegt (dus ook naar religieuze visies op het ontwikkelingsproces) en door je bewust te zijn van je eigen wereldbeeld, of dat nu religieus is of niet.

Wij hopen dat dit praktijkboek een aanzet geeft naar het zoeken naar antwoorden op belangrijke vragen waar je als ontwikkelingsprofessional tegenaan loopt. Verdere discussie over deze onderwerpen is van harte welkom. Het Kenniscentrum Religie en Ontwikkeling geeft bovendien graag extra toelichting tijdens cursussen en workshops.

Door naar BIJLAGE. De wereldreligies