Veel ontwikkelingsorganisaties komen voort uit missie en zending. Dergelijke organisaties, die voornamelijk actief zijn geweest in voormalige kolonies, waren van oudsher gewend rekening te houden met religie. De aandacht voor religie in ontwikkelingssamenwerking is tijdens de tweede helft van de twintigste eeuw echter sterk afgenomen. Dit heeft te maken met de secularisatiethese: de veronderstelling dat religie door modernisering van samenlevingen haar betekenis zou verliezen in het publieke domein. De verwachting was dat mensen - zowel in het Westen als in ontwikkelingslanden - religie op den duur achter zich zouden laten, onder invloed van de ratio, wetenschap en technologie.

Deze secularisatiethese lijkt echter niet bewaarheid. In reactie op modernisering zijn in het Westen juist nieuwe religieuze bewegingen opgekomen. Deze verzetten zich onder andere tegen de door hun gevoelde dreiging dat religie zou worden teruggedrongen naar het privédomein (privatisering).
In ontwikkelingslanden is religie sterk verweven met het publieke en politieke leven, aldus de Amerikaanse ontwikkelingsdeskundige Scott Thomas. Daardoor kan niemand de privatisering van religie waarmaken. Volgens hem kan de secularisatiethese onmogelijk als model fungeren voor ontwikkelingslanden. [1]

Door naar Hoofdstuk I.2a. Op de agenda

Vanzelfsprekend houd je rekening met de religieuze overtuigingen van de islamitische bevolking in Mali wanneer je in hun dorp een onderwijsproject opzet. Ook als je gezondheidsprogramma's uitvoert of voorlichtingscampagnes over hiv/aids opzet, kun je als ontwikkelingswerker niet om religieuze opvattingen heen.

Die aandacht voor religie ligt echter niet altijd voor de hand. Moet je bijvoorbeeld oog hebben voor religie bij het bouwen van huizen na een natuurramp of bij het aanleggen van infrastructuur in een fragiele staat? In zulke situaties kun je verschillende redenen hebben om géén aandacht te besteden aan de rol van religie:

• Je begrijpt de context niet volledig.
• Je beschouwt religie als niet relevant in die situatie.
• Je wilt religie niet expliciet noemen vanwege het gevaar van polarisatie en versterking van een conflict.
• Je wilt niet beticht worden van bekeringsijver.
• Je bent 'allergisch' voor religie.
• Je begint er niet over uit onwetendheid.
• Je hebt van huis uit geen ervaring met religie.

Toch speelt religie in dergelijke situaties vaak wel een rol. Dit praktijkboek legt uit hoe ontwikkelingswerkers oog kunnen krijgen voor de rol van religie en hoe ze hiermee om kunnen gaan.

Deze website biedt de mogelijkheid voor het uitwisselen van ervaringen en het stellen van vragen. Ook bieden we een uitgebreide digitale database aan met recente publicaties op het gebied van religie en ontwikkeling.

Door naar Hoofdstuk I.1. Doel en doelgroep van het praktijkboek